Voetbalspecifieke kernkwaliteiten in de voetbalpraktijk

Bekijk voordat we dieper ingaan op de voetbalspecifieke kernkwaliteiten, allereerst onderstaande video uit de cursus Prestatiepsychologie Voetbal over de 4 kernkwaliteiten.

In de praktijk zijn er veel voorbeelden te bedenken van de eerdergenoemde kwaliteiten, valkuilen en de bijbehorende leerpunten. Misschien schoot er tijdens het zien van de video al een bekende voetballer door je hoofd. Om je een duidelijk beeld te geven van de verschillende combinaties zullen we dieper in gaan op vijf voorbeelden van combinaties.

1. Dienstbaar – Behoudend – Brutaler worden

De kenmerken van een dienstbare speler zijn onder andere het dichtlopen van ruimtes, hard werken en simpel spelen. Een voetballer van dit moment die altijd in de dienst van het team speelt is Chelsea-middenvelder N’Golo Kanté. Mede door Kantés onvermoeidheid, discipline en inzicht zorgde de Franse controleur ervoor dat Chelsea in 2021 de Champions League in de wacht wist te slepen. In de onderstaande video zie je een analyse van het optreden van Kanté in de finale van de Champions League tegen Manchester City. Hierin kun je zien hoe hard hij werkt, hoe weinig balverlies hij leidt en hoe hij gemakkelijk posities overneemt en de gaten van andere spelers dichtloopt.

2. Energiek – Druk/Chaotisch – Doseren/Overzicht bewaren

Een energieke speler staat bekend om zijn voortdurende beweging op het veld, constante druk op de tegenstander en zijn vermogen om het spel te versnellen. Een perfect voorbeeld van zo’n speler is oud Liverpool-aanvaller Roberto Firmino. Firmino’s onophoudelijke energie en druk op het verdedigende blok van tegenstanders hebben vaak de weg vrijgemaakt voor zijn teamgenoten om te scoren. Zijn vermogen om chaos te creëren voor de verdediging van de tegenstander, gecombineerd met zijn vermogen om het overzicht te bewaren en kansen te creëren voor zijn teamgenoten, maken hem een essentiële schakel in het aanvalsspel van Liverpool.

3. Fel – Negatieve agressie/Frustratie – Zelfbeheersing

Een speler die bekend staat om zijn felheid op het veld, kan soms ook te maken krijgen met momenten van negatieve agressie of frustratie, maar het vermogen om zelfbeheersing te tonen is cruciaal voor zijn succes. Een voorbeeld van zo’n speler is Manchester United-verdediger Harry Maguire. Maguire staat bekend om zijn vastberadenheid en agressiviteit in duels, wat hem tot een intimiderende tegenstander maakt voor aanvallers. Echter, af en toe kan Maguire gefrustreerd raken door beslissingen van scheidsrechters of provocaties van tegenstanders. Wat hem onderscheidt, is zijn vermogen om die negatieve emoties onder controle te houden en zijn focus te behouden op zijn spel.

4. Creatief – Ineffectief – Effectief/simpel spelen

Een speler die bekend staat om zijn creativiteit op het veld, kan soms te maken krijgen met momenten van ineffectiviteit, maar zijn vermogen om toch effectief en simpel te spelen, maakt hem een interessante speler om te volgen. Een voorbeeld van zo’n speler is Barcelona-aanvaller Ousmane Dembélé. Dembélé staat bekend om zijn verbluffende dribbels, onvoorspelbare bewegingen en vermogen om kansen te creëren uit het niets. Echter, soms kan zijn creatieve spel leiden tot momenten van ineffectiviteit, zoals het verliezen van de bal in gevaarlijke posities of het nemen van te veel risico’s in zijn acties.

Wat Dembélé onderscheidt, is zijn vermogen om zich aan te passen aan verschillende situaties en zijn spel te vereenvoudigen wanneer dat nodig is. Hij kan overschakelen van zijn flair en creativiteit naar een meer effectieve en simpele speelstijl, waarbij hij bijvoorbeeld slimme passes geeft of eenvoudige dribbels uitvoert om ruimte te creëren voor zijn team.

5. Intuïtief – Ongestructureerd – Structuur/Taakuitvoering

Een speler die bekend staat om zijn intuïtieve speelstijl kan soms als ongestructureerd worden gezien, maar zijn vermogen om structuur toe te passen en taken uit te voeren, maakt hem een interessante speler om te observeren. Een voorbeeld van zo’n speler is Ajax-middenvelder Davy Klaassen. Klaassen staat bekend om zijn intuïtieve positionering op het veld, zijn vermogen om kansen te creëren uit onverwachte situaties en zijn instinctieve besluitvorming. Echter, soms kan zijn speelstijl als ongestructureerd worden beschouwd, vooral wanneer hij op zoek gaat naar ruimtes waar anderen dat niet zien of wanneer hij zijn bewegingen baseert op zijn intuïtie in plaats van een vooraf bepaald plan.

Wat Klaassen onderscheidt, is zijn vermogen om structuur toe te passen in zijn spel en taken uit te voeren wanneer dat nodig is. Hij kan zijn intuïtieve speelstijl combineren met georganiseerde taken, zoals het volgen van coachingsinstructies, het vervullen van zijn defensieve verantwoordelijkheden en het uitvoeren van specifieke taken in het teamspel

6. Zelfvertrouwen – Arrogantie – Op balbezit spelen/Teamspeler

Een speler met een overvloed aan zelfvertrouwen kan soms worden gezien als arrogant, maar zijn vermogen om op balbezit te spelen en toch een teamspeler te zijn, geeft hem een unieke dynamiek op het veld. Een voorbeeld van zo’n speler is Real Madrid-middenvelder Toni Kroos. Kroos staat bekend om zijn kalmte aan de bal en zijn vermogen om het spel te dicteren met zijn nauwkeurige passes en visie op het veld. Zijn zelfverzekerdheid kan soms worden geïnterpreteerd als arrogantie, vooral wanneer hij uitdagende passes probeert of zijn autoriteit op het veld laat gelden. Echter, ondanks zijn zelfvertrouwen blijft Kroos een teamspeler, altijd op zoek naar de best mogelijke optie voor zijn medespelers en bereid om defensief werk te verrichten wanneer dat nodig is.

7. Doelgericht – Egoïstisch – Dienstbaar

Een doelgerichte voetballer is vaak belangrijk in de laatste fase. Diegene geeft namelijk vaak de eindpass of lost het schot op het doel. Tevens kan een voetballer die doelgericht is met één handeling gevaar stichten en staat hij vaak op de juiste plek. Eén van meest doelgerichte voetballers in het seizoen 2020/2021 is de Poolse spits Robert Lewandowski. De spits van Bayern München verpulverde na 49 jaar het ‘onmogelijke’ record van Gerd Müller door in 29 wedstrijden 41 goals te maken. Deze wereldprestatie laat zien dat hij altijd weet waar hij moet staan, buitengewoon effectief is in de afronding en zijn acties bijna altijd naar voren gericht zijn.

8. Taakbewust – Star – Flexibiliteit

Een speler die zich zeer bewust is van zijn taken op het veld kan soms als star worden gezien, maar zijn vermogen om flexibel te zijn en zich aan te passen aan verschillende situaties voegt een interessante dynamiek toe aan zijn spel. Een voorbeeld van zo’n speler is Juventus-verdediger Giorgio Chiellini. Chiellini staat bekend om zijn uitstekende positionering, zijn vermogen om de verdediging te organiseren en zijn vastberadenheid om zijn taken uit te voeren, of het nu gaat om het verdedigen van zijn zone, het markeren van tegenstanders of het anticiperen op gevaarlijke situaties.

Hoewel Chiellini soms als star kan worden gezien in zijn toewijding aan zijn taken, is hij ook buitengewoon flexibel en kan hij zich aanpassen aan veranderende omstandigheden tijdens een wedstrijd. Hij kan bijvoorbeeld overschakelen van een verdedigende rol naar een meer offensieve rol wanneer zijn team een doelpunt nodig heeft, of van een centrale verdediger naar een linksback wanneer dat tactisch noodzakelijk is. Zijn vermogen om flexibel te zijn binnen zijn takenpakket voegt een waardevolle dimensie toe aan zijn spel en maakt hem een waardevolle aanwinst voor zijn team.

9. Gedreven – Over-verantwoordelijk – Geduld
Wanneer je aan gedrevenheid denkt, denk je al snel aan Arjen Robben. Eén van de beste buitenspelers van Nederland heeft in de staart van zijn carriere nog altijd diezelfde gedrevenheid laten zien als toen hij jong was. Het vele arbeid verrichten op het veld, de veeleisendheid en het oppeppen van de spelersgroep zijn kenmerken van een gedreven voetballer. Deze veeleisendheid is te zien in de onderstaande video, waarin Robben zijn medespeler Rafinha duidelijk maakt dat hij harder moet trainen. Hierin komt zowel de kwaliteit ‘gedrevenheid’ als  de valkuil ‘over-verantwoordelijk’ bij Robben naar voren. Hij verricht veel arbeid tijdens de training, terwijl zijn medespeler dit volgens hem niet doet. Hij laat zijn irritatie zien door middel van zijn lichaamstaal en zijn negatieve coaching.

10. Dominant – Overheersend – Coachen op effect/Ruimte geven

De aanvoerder van een team beschikt eigenlijk altijd over de kenmerken van dominantie. Het coachen van medespelers in hun taak, nadrukkelijk aanbieden en het nemen van verantwoordelijkheid zijn eigenschappen die horen bij een dominante speler. Een goed voorbeeld van een dominante speler is Ajax-aanvoerder Dusan Tadic. Tadic was een paar seizoenen de leider van de Amsterdamse formatie en mede door zijn dominante spel beleefde Ajax in die jaren vele successen. Met name met het nemen van penalty’s pakt Tadic zijn verantwoordelijkheid bij Ajax.

“Ik voel me zeker als ik een penalty neem. Ik heb vertrouwen in mijn traptechniek. Natuurlijk kun je missen, maar ik mis liever dan dat ik wegloop voor mijn verantwoordelijkheid”. – Dusan Tadic na afloop van PSV – Ajax (2020/2021)

Het kan ook wel eens voorkomen dat deze speler doorslaat in zijn dominantie. In onderstaande video is te zien hoe Tadic in de valkuil van het dominante schiet, aldus het “overheersende”. Na afloop geeft Tadic zelfs toe dat zijn reactie ‘een beetje over de top’ was.